| Working Time Evaluator - Informatie
Rooster Risico Profiel Analyse
Met de Working Time Evaluator®
(WTE) zijn de dienstroosters van werknemers ook te evalueren op
ergonomische aspecten met behulp van een Risico Profiel Analyse
(RRPA). Elke medewerker (ook in dagdienst) ervaart zowel een sociale
als een lichamelijke belasting door de werktijdregeling waarin hij
of zij werkzaam is. In tegenstelling tot de sociale belasting zijn
de effecten van de lichamelijke belasting veelal pas op langere
termijn waarneembaar.
RRPA Evaluatieset
De RRPA is een set van evaluaties welke in de WTE kunnen worden
uitgevoerd, waarmee deze lichamelijke en sociale belasting door een
rooster op een negental criteria eenduidig worden vastgesteld. De
RRPA methode is in principe geschikt voor alle roosters. De scores die uit
de analyse worden verkregen zijn gebaseerd op wetenschappelijke
kennis over het verband tussen roosterkenmerken en ongemakken. Daarom
kan worden gesteld dat de RRPA een objectief karakter heeft. De
criteria van de RRPA - met een korte typering - zijn in de onderstaande
kaders weergegeven.
Praktisch en wetenschappelijk fundament
Sinds het begin van de ontwikkeling van de RRPA vanaf midden jaren '80 door
Déhora, speelde een drietal bronnen een rol.
- Analyses van roosterbeoordelingen van personen die in
verschillende roosters werkzaam zijn;
- (Literatuur-)onderzoek naar de oorzaken van door werknemers
ervaren inconveniënten en reeds bestaande criteria;
- Logische analyses van de veranderingen die
niet-standaardroosters bij de betrokkenen teweeg brengen.
De RRPA methode is inmiddels object van diverse
onderzoekingen geweest. Onderzoeksresultaten leren dat aan de
hand van de RRPA een samenhangend kwantitatief beeld van
(aspecten van) het gezondheidsrisico van een rooster kan worden
gegeven. Zowel theoretisch als praktisch blijft de RRPA een goed
hulpmiddel bij roosterproblematiek. Op gezette tijden wordt de
RRPA aangepast aan de nieuwste wetenschappelijke en praktische
inzichten.
|
Lichamelijke Criteria |
| Regelmaat (RE) |
De regelmaat van een
rooster verwijst naar de frequentie en de aard van de
wisselingen in de arbeidstijdstippen en de tijdstippen
waarop men vrij heeft. |
| Periodiciteit (PE) |
Dit criterium geeft aan in
welke mate de biologische klok c.q. de circadiane
ritmiek ten gevolge van het werkritme verstoord wordt. |
| Dienstbelasting (DB) |
Betreffend aspect geeft een
maat voor de invloed van de dienstduur op de belasting
van het individu. |
| Weekbelasting (WB) |
Hierbij gaat het om een
maat voor de cumulatieve effecten van de verschillende
dienstbelastingen. Het resulterende cijfer is
gerelateerd aan de gemiddelde arbeidsduur. |
| Mogelijkheid nachtrust (MN) |
Deze mogelijkheid staat
voor de herstelmomenten die het rooster tussen 23.00 uur
en 07.00 uur toelaat. |
|
Sociale Criteria |
| Voorspelbaarheid (VS) |
De voorspelbaarheid, het
eerste sociale criterium, staat voor de eenvoud waarmee
“uit het hoofd” voorspeld kan worden hoe toekomstige
vrije tijd gelokaliseerd is. |
| Mogelijkheid zorgtaken (MH) |
Dit aspect verwijst naar de
mogelijkheden in tijd die er zijn, om doordeweeks
tijdens de daguren huishoudelijke en gezinstaken uit te
voeren. |
| Mogelijkheid avondrecreatie
(MA) |
Het maatschappelijk sociale
gebeuren speelt zich nog vooral tijdens de avonduren en
in het weekend af. Het onderhavige criterium richt zich
op de mogelijkheid “vrij” de doordeweekse avonduren te
kunnen besteden. |
| Mogelijkheid weekendrecreatie
(MW) |
Dit criterium hangt samen
met de mogelijkheid tot avondrecreatie.
Tezamen geven zij een indicatie voor de mate waarin aan
de avond/weekendcultuur geparticipeerd kan worden. |
Toepassingsgebieden RRPA
De toepassingsgebieden van de RRPA zijn talrijk. De
belangrijkste worden hieronder kort getypeerd.
- Een geëigend terrein is het ontwerp van
werktijdregelingen en roosters. Uitgaande van de gedachte
dat naast factoren van onder meer economische en
technologische aard, ook gezondheidskundige factoren een
essentiële rol bij het vormgevingsproces vervullen, kan de
RRPA op dit laatste vlak als betrekkelijk objectief
instrument dienen. De RRPA-scores behoren in dit verband als
“maatgevers” in het besluitvormingsproces gehanteerd te
worden. Als bijzonderheid geldt daarbij dat de RRPA een
duidelijk onderscheid maakt tussen fysieke en sociale
aspecten. Dit is relevant omdat de praktijk leert dat
personen die in van de dagdienst afwijkende werktijden
lopen, geneigd zijn deze werktijden als sociaal te
beoordelen. Met de RRPA wordt de discussie verbreed waardoor
ook mogelijke langere termijn effecten van roosters over het
voetlicht komen.
- In die situaties, waarin RRPA niet expliciet bij de
ontwerpfase is betrokken, kan deze op gezette tijden een
onderdeel uitmaken van een “arbeidstijd-audit”. Op basis
hiervan kan een eventueel actieplan ten aanzien van de
werktijden worden opgezet.
- Omdat -tenslotte- diverse landelijke normen voor de RRPA
voorhanden zijn (en meer en meer komen), kunnen roosters in
het perspectief van de maatschappelijke context worden
geplaatst.
Voordelen van de RRPA
RRPA-toepassing leidt er over het algemeen toe dat -binnen
een gegeven kader- roosters worden geoptimaliseerd ten aanzien
van het gezondheids-, welzijns- en veiligheidsrisico. Een gevolg
hiervan is dat positieve effecten ontstaan op:
- de tevredenheid
- de motivatie
- de productiviteit
- de inzetbaarheid
- het ziekteverzuim
- het verloop
- de arbeidsmarkt
- de ongevallen
De in- en output van de RRPA
Om een RRPA te kunnen maken dienen de exacte begin- en
eindtijden (en eventueel de pauzetijden) van een gehele
roostercyclus te worden ingevoerd. Op basis van uitsluitend deze
gegevens wordt door het programma het risicoprofiel vastgesteld.
Bij de interpretatie van dit profiel is het nuttig enige
gegevens te hebben over de situatie waarin het te beoordelen
rooster wordt gelopen of gelopen gaat worden. De output van de
RRPA wordt gevormd door rapportcijfers op de negen te
onderscheiden criteria.
▲
|